Sıhhi tesisat kolon şeması hataları bazen doğru hesabın yanlış çizgiye yazılmasından doğar. Bir çap etiketi hangi boruya ait olduğunu göstermiyorsa, kontrol eden mühendis hesabı izleyemez; uygulayıcı da farklı okuyabilir. Şemanın kuruluşunu kolon şeması hazırlama rehberinde anlattık. Burada çizilmiş bir şemadaki yedi gösterim hatasını, paftada bıraktıkları iz üzerinden inceleyeceğiz.
Çap ve kot etiketleri nerede yanıltır?
Çap etiketi belirli bir boru bölümüne, kot etiketi tanımlı bir seviyeye bağlanmalıdır. Yazının çizgiye yakın durması bu ilişkiyi açıklamaya yetmez. Özellikle kat bağlantılarında kolon çapıyla bağlantı çapı, döşeme kotuyla boru kotu karışabilir. Kontrolde önce etiketin neyi tarif ettiğini okuyun; ardından plan ve hesap çizelgesindeki karşılığıyla eşleştirin. Böylece yanlış değerle yanlış yere yazılmış değeri ayırırsınız.
1. Çapı boru bölümüne bağlamamak
Kat bağlantısının birleşim yerine yazılmış tek çap, hem düşey kolonun hem branşmanın, yani kolondan ayrılan bağlantı hattının çapı gibi okunabilir. Çap değiştiği hâlde eski etiketin kalması da aynı belirsizliği üretir. Etiketi ait olduğu kesintisiz boru bölümüne yerleştirin; birleşim kalabalıksa açıklama çizgisi kullanın. Hesap çizelgesindeki bölüm adıyla çizimdeki adı eşleştirin.
Nominal çapı ifade eden DN ile katalogdaki çap gösterimini de eşit varsaymayın. Geberit'in HDPE boru tablosunda DN 100 için d değeri 110 mm'dir. Bu nedenle paftada kullandığınız çap gösterimini malzeme listesiyle birlikte açıklayın; farklı gösterimleri sessizce birbirinin yerine yazmayın. Geberit atık su hidroliği kılavuzu bu ayrımı örnekler.
2. Kat çizgisine anlamı belirsiz kot yazmak
Yanlış görünüm, adı olmayan kat çizgisi veya döşeme seviyesine yazılmış boru taban kotudur. Böyle bir şemada bağlantının döşeme altında mı üstünde mi olduğu anlaşılamaz. Kat adını ve mimariden alınan kat kotunu birlikte yazın. Boru kotu gerekiyorsa ayrı işaretle gösterin ve taban mı eksen mi olduğunu belirtin. Katları eşit aralıklarla kopyalarken mimarideki farklı yüksekliği silmeyin. MEB'in eğitim yapıları ilkeleri, kolon şemasında kat adlarının ve mimariden alınan kotların gösterilmesini ister; bu belgenin kapsamı eğitim yapılarıdır.
Planla şema hangi bağlantılarda ayrışır?
Planla şema arasındaki uyumsuzluk, aynı kolonun farklı adlarla gösterilmesi veya doğru adın altında yanlış cihaz bağlantılarının çizilmesiyle ortaya çıkar. Numaraların eşleşmesi tek başına yeterli değildir. Her kat için cihazdan kolona giden bağlantıyı izleyin. Şemadaki yatay yerleşim sadeleşebilir; cihazın bağlı olduğu kolon ve bağlantı sırası, çizimi rahatlatmak için değiştirilemez. Kontrolü yalnız kolon başlıklarını okuyarak bitirmeyin.
3. Kolonları şemada yeniden numaralandırmak
Planda verilen kolon adı şemada başka bir ada dönüşmüşse, aynı fiziksel hattın iki kimliği oluşur. Özellikle kolonları paftaya sığdırmak için yer değiştirirken soldan sağa yeniden numara vermek bu hatayı üretir. Konumu değiştirin, kimliğini koruyun. MEB'in meslek resim modülü, kolon numarasının plan görünüşünden alınmasını anlatır. Revizyonda numara gerçekten değişiyorsa eski adın geçtiği plan ve şema etiketlerini birlikte kontrol edin.
4. Cihazları yanlış kolona veya bağlantı sırasına taşımak
Bir banyo grubunu kopyalayıp başka kata koyduğunuzda, planda farklı kolona bağlı süzgeç şemada eski grubun içinde kalabilir. Cihaz adedi doğru görünür; bağlantı yanlıştır. Aynı modül, cihazların kolona göre konumunu ve ortak bağlantılarını dikkate alarak şema çıkarmayı örnekler. Düzeltirken sembolleri saymakla yetinmeyin. Her cihazın hattını birleşim noktasına kadar izleyin; sıcak ve soğuk su bağlantılarının hangi kaynaktan geldiğini de ayrı okuyun. Çizgi kesişimini bağlantı gibi gösteren sembolleri temizleyin.
Havalık ve eğim gösterimi neden birlikte okunmalı?
Pis su şemasında havalık, tesisatın havayla ilişkisini; yatay hat üzerindeki eğim ise suyun akacağı yönü tarif eder. Kolonu çatıya uzatan bir çizgi, belirsiz yatay bağlantıyı açıklamaz. Eğim oku da eksik havalandırma bağlantısını tamamlamaz. Bu nedenle üst uçtaki havalık güzergâhını ve alt uçtaki toplama hattını ayrı izleyin; ikisinin hangi boru bölümüne bağlandığını çizim üzerinden doğrulayın.
5. Havalığı son cihaz bağlantısında bitirmek
Şemada pis su kolonu en üst cihazda kesiliyor, havalık yani tesisat havalandırma borusu hiç görünmüyorsa tasarımın havalandırma düzeni okunamaz. Geberit atık su hidroliği kılavuzu, basınç değişimlerinin sifondaki koku geçişini engelleyen suyu yerinden çıkarabileceğini açıklar. Pis su kolonu, çapı değiştirilmeden havalık olarak çatı üstüne devam etmelidir. Kolon şemasında bu devamı, çapını ve sonlanmasını gösterin. Ayrı havalandırma bağlantılarını çizimde koruyun. Geberit atık su hidroliği kılavuzu, bu düzenleri ayrı ele alır.
6. Eğimi yönsüz veya yanlış boruya yazmak
Yatay toplama hattının ortasına yazılmış eğim değeri, hangi kola ait olduğu belirsizse uygulamayı tarif etmez. Düşey kolonun yanına taşmış not da yatay hattın eğimi gibi okunmayabilir. Notu ilgili yatay bölüme bağlayın ve akış yönünü gösterin. Başlangıç ve bitiş boru taban kotlarını aynı referansla okuyup düşüşün ok yönünde olduğunu kontrol edin. MEB'in proje ilkeleri pis su hatlarında eğimlerin belirtilmesini ve ters akışın engellenmesini ister. Buradaki düzeltme, tasarlanmış eğimi doğru bölümde göstermektir; bütün hatlara aynı değeri kopyalamak değildir.
Yük etiketinde hangi bilgi eksik kalır?
Yük etiketinin yalnız bir sayıdan oluşması, bu sayının cihaz adedi mi, hesap yükü mü, debi mi olduğunu belirsiz bırakır. Pis su için kullanılan yük değeri, burada YD kısaltmasıyla gösterilir. Kısaltmayı lejantta, yani sembol ve açıklama listesinde tanımlayın. Boru bölümünün taşıdığı toplamı cihazın kendi yükünden ayırın; temiz su hesabındaki birimlerle aynı anlamı taşıdığını varsaymayın.
7. Cihaz yükünü kolon toplamı gibi göstermek
Her katta aynı cihaz bulunması, alt boru bölümündeki yükün de aynı kalacağı anlamına gelmez. Hata, üst kattaki cihaz etiketinin alt katlara aynen kopyalanmasıdır. MEB'in sıhhi tesisat projesi modülü, cihaz yüklerini akış yönünde toplayıp boru bölümlerine yazmayı örnekler. Cihaz yükünü sembolün yanında, birikmiş yükü ilgili hat üzerinde gösterin. Kullanılan yük tablosunun kaynağını hesap raporunda belirtin. Lejantta sistem adlarını ve birimleri açıklayın; okuyucuyu çizgi rengine bakarak birimi tahmin etmeye zorlamayın.
Kopyalanmış yük etiketi nasıl düzeltilir?
Alt kattaki etiketi düzeltmek için o boru bölümüne yukarıdan gelen yükü ve katta eklenen yükü ayrı okuyun. Aşağıdaki tablo, MEB'in eviye kolonu örneğindeki toplamları kullanır. Hatalı sütun, cihaz yükünün kolon toplamı yerine kopyalandığı varsayımsal çizimi gösterir. Düzeltilmiş sütun yalnız yük gösterimini onarır; bu işlem yeni bir proje için boru çapının uygunluğunu kanıtlamaz.
Kaynağın P1 örneğinde üst katların ve zemin katın her birinde bir eviye bulunur. Her eviyeye örnekte 1 YD atanır. Üst kattaki yük 1 YD'dir; aşağıda toplam önce 1 + 1 = 2 YD, sonra 2 + 1 = 3 YD olur.
| Boru bölümü | Hatalı kopya etiketi | Düzeltilmiş toplam yük |
|---|---|---|
| En üst eviye bağlantısının altı | 1 YD | 1 YD |
| Bir alt kattaki eviye bağlantısının altı | 1 YD | 2 YD |
| Zemin kattaki eviye bağlantısının altı | 1 YD | 3 YD |
Tabloyu çizime aktarırken toplam etiketini kat çizgisine değil, bağlantının altındaki boru bölümüne koyun. Ardından bu bölümün hesap çizelgesindeki satırını açın. Yük toplamı değiştiyse çap etiketini de hesapla karşılaştırın. Aynı kolonun plan görünüşündeki bağlantısını bulup düzeltmenin oradaki karşılığını kontrol edin. Eviyenin yükü için burada kullanılan kabulü başka bir hesap yöntemine doğrudan taşımayın.
Kaynaklar
MEB'in eğitim yapıları belgesi paftada gösterilecek bilgileri, mesleki eğitim modülleri plan ile şema arasındaki eşleştirmeyi ve yük toplamı örneğini destekler. Geberit atık su hidroliği kılavuzu boru çapı gösterimleri ile havalandırma düzenlerini açıklar. Almanya'da kullanılan Sistem I'i esas alan bu üretici kılavuzu, DIN EN 12056-2 ve DIN 1986-100'e dayanır. Eğitim örneğinin sayıları ve üretici sistemine ait bilgiler kendi kapsamlarında kullanıldı. Bu kaynaklar, belirli bir yerel idarenin onay koşullarının yerine geçmez.
- Eğitim Yapılarında Mekanik Proje Hazırlanması Genel İlkeleri, Millî Eğitim Bakanlığı, İnşaat ve Emlak Genel Müdürlüğü.
- Sıhhi Tesisat Meslek Resim-2, Millî Eğitim Bakanlığı, MEGEP.
- Sıhhi Tesisat Projesi, Millî Eğitim Bakanlığı, MEGEP.
- Geberit atık su hidroliği kılavuzu, Geberit.
İlgili yazılar
Sıhhi tesisat kolon şeması nedir, nasıl hazırlanır?
Kolon şemasının ne işe yaradığını, hangi bilgilerle kurulduğunu ve planla tutarlı bir şemayı adım adım nasıl hazırlayacağını net bir rehberde topladık.
Tesisat çiziminde en sık yapılan 10 hata (ve nasıl önlenir)
Sıhhi tesisat kat planlarında kot, aks, çap, eğim ve metraj hatalarını kaynaklı çap seçimi örneği, önce/sonra kesiti ve teslim kontrol listesiyle inceleyin.